web analytics

ཆུ་ཁམས་འཁོར་སྐྱོད་ཀྱིས་ཆུ་ཁམས་ཀྱི་ཆུའི་འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་གོ་རིམ་ལ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། ཆུ་མང་ཆེ་ཤོས་ཞིག་འཁོར་སྐྱོད་ནང་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་པ་དང་ཆུ་མཛོད་དུ་དུས་ཡུན་རིང་པོར་གནས་པ་ཡོད། སའི་གོ་ལའི་ཆུ་མང་ཤོས་རྒྱ་མཚོའི་ནང་དུ་གསོག་འཇོག་བྱས་ཡོད་དེ། ཆུ་ཡོངས་ཀྱི་གྲངས་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་(k3)རྒྱ་དཔངས་གྲུ་བཞི་མ་༡༣༨༦༠༠༠༠༠༠་ཙམ་ཡོད་པ་ཚོད་རྩིས་བྱས་ཡོད་པས། རྒྱ་མཚོ་རུ་ཆུ་སྤྱི་ལེ་རྒྱ་དཔངས་གྲུ་བཞི་མ་༡༣༣༨༠༠༠༠༠༠་ཙམ་མཁོ་སྤྲོད་དང་གསོག་འཇོག་བྱས་ཡོད། དེས་ཕལ་ཆེར་བརྒྱ་ཆ་དགུ་ཅུ་གོ་ལྔ་ཙམ་ཟིན་ཡོད་ཅིང་། ད་དུང་བརྒྱ་ཆ་དགུ་ཅུ་ཙམ་གྱི་རླངས་འགྱུར་ནི་རྒྱ་མཚོ་ལས་ཡོང་བར་བརྩིས་ཡོད།

གནམ་གཤིས་གྲང་བའི་དུས་སྐབས་སུ་འཁྱགས་རོམས་དང་འཁྱགས་ཀླུང་མང་ཙམ་གྲུབ་པས་ཆུ་འཁྱགས་རོམ་གྱི་ཚུལ་དུ་གསོག་འཇོག་བྱས་ནས་ཆུ་ཁམས་འཁོར་སྐྱོད་ནང་གི་ཆུ་ཉུང་དུ་འགྲོ་ན་ཡིན། གནམ་གཤིས་དྲོ་བའི་སྐབས་སུ་དེ་ལས་ལྡོག་ཡོད། སྔོན་གྱི་འཁྱགས་ཀླུང་དུས་རབས་སུ་སའི་གོ་ལའི་སྐམ་སའི་གསུམ་ཆ་གཅིག་འཁྱགས་ཀླུང་གིས་ཁེངས་ཡོད་པས་དེ་དུས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ད་ལྟའི་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་དང་བསྡུར་ན་སྤྱི་ཁྲི་(m)༡༢༢་ཙམ་དམའ་བ་ཡིན། དེ་ནས་ཕལ་ཆེར་ལོ་གྲངས་༡༢༥༠༠༠་ཙམ་གྱི་སྔ་རོལ་དུ་བྱུང་བའི་འཛམ་གླིང་དྲོད་ཚད་འཕར་ཡོང་དུས། རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་ད་ལྟ་དང་བསྡུར་ན་སྤྱི་ཁྲེ་༥་དང་གྲངས་ཆུང་༥་ཡི་མཐོ་བ་ཡིན། ཕལ་ཆེར་ལོ་གྲངས་ས་ཡ་གསུམ་ཙམ་གྱི་སྔ་རོལ་དུ་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་སྤྱི་ཁྲི་༥༠་ཡིས་མཐོ་བ་ཡིན།

སྲིད་གཞུང་བར་གྱི་གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག་གི་ཚོགས་ཆུང་(PICC)གིས་༢༠༠༧ལོར་སྲིད་ཇུས་འཛིན་མཁན་རྣམས་ལ་གཅིག་མཐུན་གྱི་ཚད་རིག་གི་ལྟ་བ་ཞིག་གནད་བསྡུས་གསལ་བཤད་བྱས་ཏེ། དུས་རབས་ཉེ་གཅིག་པའི་ནང་ཆུ་ཁམས་འཁོར་སྐྱོད་ཀྱི་མུ་མཐུད་དུ་ཤུགས་ཆེ་རུ་དགོས་པར། ཆར་ཆུ་འབབ་གྲངས་མང་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་མཚན་མིན་ལ། ཚ་བ་བར་མ་དང་ཅུང་ཙམ་སྐམ་པོ་ཡིན་པའི་ས་ཁུལ་དུ་ཆར་ཆུ་ཉུང་དུ་སོང་བ་དང་ཐན་པ་ཡོང་བའི་ཉེན་ཁ་ཆེ་རུ་སོང་ཡོད་པར་བཤད། འཁྱགས་ཀླུང་ཕྱིར་ནུད་ཀྱང་ཆུ་ཁམས་འཁོར་སྐྱོད་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཐེབས་བཞིན་པའི་དཔེ་གཅིག་ནི། འཁྱགས་ཀླུང་དུ་འབབ་པའི་ཆར་ཆུའི་གྲངས་དེས་འཁྱགས་རོམ་ཞུ་བ་དང་བཙོ་སྦྱང་བྱས་པའི་ཆུའི་ཚབ་བྱེད་རྒྱུར་མི་འདང་བ་དང་། ༡༨༥༠་ལོ་ནས་བཟུང་འཁྱགས་ཀླུང་ཕྱིར་ནུད་བྱེད་པ་གཞི་རྒྱ་ཆེ་རུ་སོང་ཡོད།

ཆུ་ཁམས་འཁོར་སྐྱོད་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་བར་མིའི་རིགས་ཀྱིས་སྤེལ་བའི་བྱ་སྤྱོད།

ཞིང་ལས།

རླུང་ཁམས་ཆེན་མོའི་རྫས་འགྱུར་གྲུབ་བཏང་བསྒྱུར་བ།
ཆུ་རགས་འཛུགས་སྐྲུན།|
ཤིང་ནགས་བཅོད་འཛུགས།
ཁྲོན་པ་སོགས་ནས་ས་འོག་གི་ཆུ་ཡར་འཐེན་པ།
ཆུ་ཀླུང་སོགས་ལས་ཆུ་འདྲེན་པ།
གནས་ཡུལ་གྲོང་ཁྱེར་ཅན་དུ་འགྱུར་བ།
གནམ་གཤིས་ལ་ཐེབས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན།

ཆུ་ཁམས་འཁོར་སྐྱོད་ལ་ཉི་མས་ནུས་ཤུགས་ཐེབས་བཞིན་ཡོད། འཛམ་གླིང་གི་རླངས་འགྱུར་གྱི་བརྒྱ་ཆ་༨༦་ཙམ་རྒྱ་མཚོ་ལས་འཕྱུར་བ་ཡིན་པས། བརླང་འཕྱུར་གྲང་འགྱུར་བྱུང་བ་དེས་རྒྱ་མཚོའི་དྲོ་གྲང་དམའ་རུ་གཏོང་བ་ཡིན་ལ། གལ་ཏེ་བརླང་པ་འཕྱུར་པར་གྲང་འགྱུར་ཀྱི་ནུས་པ་མེད་ན། དྲོད་ཁང་ཤུགས་རྐྱེན་གྱིས་ས་ངོས་ཀྱི་དྲོ་གྲང་ཧྲེ་ཧྲིའི་དྲོད་ཚད(℃)༦༧་དུ་སླེབས་པ་དང་། སའི་གོ་ལ་གནམ་གཤིས་ཤིན་ཏུ་ཚ་བོར་འགྱུར་བ་ཡིན།

སྐྱེ་དངོས་ས་ཁམས་རྫས་འགྱུར་འཁོར་སྐྱོད་ལ་ཐེབས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན།

ཆུ་ཁམས་འཁོར་སྐྱོད་ནི་སྐྱེ་དངོས་ས་ཁམས་རྫས་འགྱུར་གྱི་འཁོར་སྐྱོད་ཅིག་ཡིན་པས། ས་སྟེང་དང་ས་འོག་གི་བཞུར་ཆུ་ནི་སྐྱེ་དངོས་ས་ཁམས་རྫས་འགྱུར་གཞན་དག་འཁོར་སྐྱོད་བྱེད་པའི་གྲུབ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། བཞུར་ཆུ་ལ་བསླད་སྙིགས་དང་ལིན་(Phosphorite)སྐམ་ས་ནས་ཆུའི་གནས་གཞི་རུ་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་འོས་འགན་ཡོད་ལ། རྒྱ་མཚོའི་ཚྭ་ཁུ་ཡང་གད་སྙིགས་དང་སྐམ་སའི་ཚྭ་ས་ལས་ཁྱེར་ཡོང་བ་ཡིན། མཚོ་དང་མཚེའུ་ཡི་འཚོ་བཅུད་ཀྱང་གཙོ་བོར་ལིན་ཡིན། ཞིང་ལས་ཀྱི་ལུད་རྫས་སྐམ་ས་རྒྱུད་ནས་ཆུ་བོར་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱས་པ་དང་། བཞུར་ཆུ་དང་ས་འོག་གི་རྒྱུག་ཆུ་གཉིས་ཀས་ཏན་(nitrogen)སྐམ་ས་ནས་ཆུའི་གནས་གཞི་རུ་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་པར་ནུས་པ་གལ་ཆེ་ཐོན་ཡོད། ལུད་རྫས་ཞིང་ས་ནས་ཁྱེར་ཡོང་བས་བཙག་སྦུག་ལྟ་བུའི་ཆུ་བོའི་མ་ལག་བརྒྱུད་ནས་ཡོང་བ་ཡིན་པས། བཞུར་ཆུས་ཐེན་(carbon)གྱི་འཁོར་སྐྱོད་ལ་ནུས་ཐོན་གྱིན་ཡོད།

ཆུའི་རིག་པའི་བརྡ་ཆད་སྐོར་ཞིག

བོད་ཡིག་དབྱིན་ཡིག་རྒྱ་ཡིག་
ཆུ་ཁམས་འཁོར་སྐྱོད།Water cycle 水循环
ཆུ་རྡུལ་ཕྲ་རབ།water molecules水分子
རླུང་རྒྱུན།Air current气流
བཞུར་ཆུ།Runoff水流
རྒྱ་དཔངས་གྲུ་བཞི་མ། (ལྷམ་པ་) (སུམ་བསྒྱུར་)cubic 立方米
བཙོ་སྦྱང།Sublimation升华
ས་འོག་ཆུ་གསོག་བང་རིམ།aquifers含水层
གོང་བུར་འཁེང་བ།Condensation凝结
བོངས་ཚད།Volume体积
ཏན།Nitrogen
སྲོག་མེད་ས་ཁུལ།Dead zone死区
ཟེ་ཚྭའི་སྐྱུར།nitrate硝酸盐
ལིན།phosphorus
དྲོད་ཁང་ཤུགས་རྐྱེན།Greenhouse effect温室效应
བརླང་འཕྱུར་གྲང་འགྱུར།Evaporative cooling蒸发冷却
འཕྲེད་ཐིགequator赤道
ཚ་བ་བར་མའི་ས་ཁུལ།subtropical land areas亚热带地区
འཁྱགས་ཀླུང་དུས་རབས།Ice age冰川时代
གནས་མཐུན་རྒྱIsotopic同位素
དངོས་པོའི་གྲངས་ཚད་མ་འགྱུར་བའི་ཆོསConservation of mass质量守恒定律
གནས་ཡུན།residence居留时间
སྐྱེ་ལྡན་ཕུང་པོ།organism有机体
ས་འོག་གི་ཆུ་གསོག་བང་རིམ།aquifer地下蓄水层
སིམ་འཛུལ་རིམVadose zone渗流层
ལེ་དབར་རྒྱ་དཔངས་གྲུ་བSquire kilometer 立方千米
གངས་མ་ཆར།sleet雨夹雪
འཐེན་ཤུགས།Gravity引力